سنو چگونه در خاموشی اینترنت، وب را دستبهدست میکند؟
این بلاگ بر پایه اپیزود ۴۴ و شماره اضطراری پادکست «لایه هفتم» با عنوان «چگونه در خاموشی مطلق، داده از آسمان میبارد؟» و با اجرا و روایت پویش عزیزالدین تهیه شده است. متن پیش رو، نسخهای فشرده و تحلیلی از گفتوگو با مهدی علومی، از مدیران پروژه سنو، است.
خلاصه تحلیل
سنو بهجای تکیه بر یک تونل ثابت، چند مسیر را برای رسیدن به محتوا امتحان میکند: اتصال مستقیم، تزریقکنندههای خارج کشور، پلهای داوطلبانه و شبکه همتابههمتا. در قطع کامل اینترنت، پروژه ایکیوست میتواند داده را از ماهواره یاهست وارد این شبکه کند. محتوای دریافتشده میان کاربران دستبهدست میشود، اما حالت عمومی سنو محدودیت حریم خصوصی دارد و در شبکه همتابههمتا میتوان نشانی اینترنتی و صفحه درخواستشده را دید.
آیا سنو در قطع گسترده اینترنت واقعاً کار کرده است؟
طبق آمارهای داخلی و نشانههای فنی تیم سنو، در چند روز خاموشی کامل اینترنت حدود ۱۰۰ دستگاه متمایز از داخل ایران توانستهاند دادههای آماری خود را به سرور سنو برسانند. این عدد فقط دستگاههایی را نشان میدهد که علاوه بر استفاده از سنو، ارتباطی نیز با خارج برقرار کردهاند.
تیم سنو نتیجه میگیرد شمار کاربران واقعی بیشتر بوده است، زیرا فعالیت کسانی که محتوا را درون شبکه دستبهدست کردهاند اما دادههای آماریشان به سرور نرسیده، در این عدد دیده نمیشود. بیشترین اتصال ثبتشده از همراه اول و پس از آن ایرانسل بوده است.
سنو چه تفاوتی با یک مرورگر معمولی دارد؟
سنو در وضعیت عادی میتواند مانند مرورگری معمولی کار کند، اما برای اختلال شدید و حتی قطع اینترنت نیز چند مسیر جایگزین دارد. اگر دسترسی مستقیم برقرار باشد از همان راه استفاده میکند؛ اگر این مسیر بسته باشد، سرورهایی در خارج کشور که «تزریقکننده محتوا» نامیده میشوند صفحه را وارد شبکه میکنند.
اگر دسترسی به این سرورها نیز مسدود شود، سنو سراغ داوطلبان خارج از کشور میرود که نقش پل ارتباطی را دارند. پس از آن، شبکه همتابههمتا به کاربران اجازه میدهد نسخه ذخیرهشده یک صفحه را از یکدیگر دریافت کنند.
شبکه همتابههمتا چگونه وب را دستبهدست میکند؟
وقتی یک کاربر صفحهای را باز میکند، نسخهای از آن در حافظه موقت دستگاه باقی میماند. سنو میتواند همین نسخه را از طریق شبکه بیتتورنت به کاربران دیگر برساند. در نتیجه، هر کاربر هم دریافتکننده محتوا و هم توزیعکننده آن است.
این سازوکار شبیه کتابخانهای است که در آن نسخههای مختلف یک کتاب میان همسایهها پخش شده است. اگر راه مستقیم کتابخانه بسته باشد، کاربران صفحههای موجود را از یکدیگر میگیرند. هرچه تعداد کاربران بیشتر شود، احتمال یافتن صفحههای پربازدید نیز افزایش پیدا میکند.
داده چگونه از ماهواره وارد شبکه سنو میشود؟
شبکه همتابههمتا در زمان قطع کامل همچنان به منبعی نیاز دارد که محتوای تازه را وارد آن کند. اینجا پروژه ایکیوست وارد میشود. این فناوری فایلهای دیجیتال را بهصورت یک جریان ماهوارهای شبیه کانال تلویزیونی کدگذاری و از طریق ماهواره یاهست به داخل ایران ارسال میکند.
سیگنال در داخل دریافت، ضبط و رمزگشایی میشود و سپس از طریق بیتتورنت وارد شبکه غیرمتمرکز سنو میشود. این فرایند برای دریافت جریان داده به اتصال زنده اینترنت نیاز ندارد. محتوایی که از ماهواره، استارلینک یا یک ابزار موقت دورزدن فیلترینگ وارد شبکه شده باشد، میتواند میان کاربران دیگر توزیع شود.
آیا محتوای سنو همیشه تازه است؟
نه لزوماً. صفحهای که از حافظه مشترک کاربران دریافت میشود ممکن است مربوط به چند دقیقه یا چند ساعت قبل باشد؛ زمان آن به لحظهای بستگی دارد که کاربر نخست صفحه را دریافت و ذخیره کرده است.
بنابراین سنو در خاموشی کامل دسترسی محدود به نسخههای موجود را فراهم میکند، نه تجربهای کاملاً مشابه اینترنت زنده. بیشترین شانس معمولاً برای وبسایتها و صفحههایی است که کاربران بیشتری آنها را درخواست کردهاند.
حالت عمومی و شخصی سنو چه تفاوتی دارند؟
سنو دو حالت عمومی و شخصی دارد. حالت شخصی برای ورود به حسابها، شبکههای اجتماعی، خرید اینترنتی و صفحههایی مناسب است که نباید اطلاعات کاربر در آنها آشکار شود. با این حال، در قطع کامل اینترنت این حالت کارایی محدودی دارد.
حالت عمومی برای دستبهدستکردن محتوا طراحی شده است. در این حالت اطلاعات شناساییکننده کاربر ذخیره نمیشود، اما به دلیل ویژگی شبکه بیتتورنت میتوان دید چه نشانی اینترنتی چه صفحهای را درخواست کرده است. این محدودیت باید هنگام جستوجوی محتوای حساس در نظر گرفته شود.
کاربران چگونه میتوانند شبکه سنو را قویتر کنند؟
اگر کاربری در داخل ایران دسترسی مقطعی به اینترنت دارد و سنو را نصب کرده است، میتواند وبسایتهای مختلف را باز کند تا محتوای آنها در حافظه ذخیره و به دیگر کاربران برسد. هر صفحه تازه، بخشی از مخزن مشترک شبکه را غنیتر میکند.
نسخه نصب سنو نیز میتواند میان کاربران دستبهدست شود. طبق اپیزود، برنامه برای اندروید، آیفون و ویندوز ارائه شده و فایل نصب اندروید از طریق کانال تلگرامی سنو ایران نیز قابل اشتراک است.
جمعبندی؛ سنو جای اینترنت کامل را نمیگیرد
سنو راهی برای دسترسی محدود و تابآور به محتواست، نه جایگزینی کامل برای اینترنت بینالمللی. قدرت آن از تنوع مسیرها و مشارکت کاربران میآید: یک نفر محتوا را دریافت میکند و دیگران همان محتوا را از او میگیرند.
این معماری میتواند در خاموشی اطلاعاتی روزنهای ایجاد کند، اما تازگی محتوا و محدودیتهای حریم خصوصی حالت عمومی باید همیشه در نظر گرفته شوند.
دعوت به شنیدن اپیزود
در اپیزود ۴۴ و شماره اضطراری پادکست «لایه هفتم»، پویش عزیزالدین با مهدی علومی درباره شواهد فنی استفاده از سنو در ایران، شبکه همتابههمتا و فناوری ماهوارهای ایکیوست گفتوگو میکند. نسخه صوتی سازوکار این مسیرها را با مثال کتابخانه توضیح میدهد.
پرسشهای متداول
آیا سنو در قطع کامل اینترنت کار میکند؟
سنو میتواند دسترسی محدود به محتوای موجود در شبکه همتابههمتا یا داده واردشده از مسیر ماهوارهای فراهم کند. این دسترسی معادل اینترنت زنده و کامل نیست.
عدد ۱۰۰ دستگاه چه چیزی را نشان میدهد؟
این عدد دستگاههایی را نشان میدهد که از داخل ایران داده آماری به سرور سنو رساندهاند. تیم سنو میگوید کاربران واقعی بیشتر بودهاند، چون همه دستگاهها امکان ارسال آمار نداشتهاند.
ایکیوست چه کاری انجام میدهد؟
فایلهای دیجیتال را در یک جریان ماهوارهای کدگذاری میکند تا در داخل دریافت و پس از رمزگشایی وارد شبکه غیرمتمرکز سنو شوند.
آیا صفحههای دریافتشده از سنو همیشه تازهاند؟
نه. نسخه ذخیرهشده ممکن است چند دقیقه یا چند ساعت قدیمی باشد و زمان آن به لحظه دریافت محتوا توسط کاربر نخست بستگی دارد.
آیا حالت عمومی سنو کاملاً ناشناس است؟
اطلاعات شناساییکننده ذخیره نمیشود، اما در شبکه بیتتورنت امکان مشاهده نشانی اینترنتی و صفحه درخواستشده وجود دارد.
