پنجم خرداد، بعد از ۸۸ روز قطع اینترنت بینالملل، نمودارهای اندازهگیری شبکه برای اولین بار نشانههای بازگشت اینترنت را ثبت کردند. اما این بازگشت نه یکباره بود، نه کامل و نه بدون کشمکشهای سیاسی. این گزارش هم وضعیت شبکه و هم تحولات پشت صحنه سیاستگذاری را در این بازه زمانی دنبال میکند.
یافتههای کلیدی:
- بازگشت واقعی ترافیک: در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۵، به دنبال یک خاموشی مطلق و ۸۸ روزه اینترنت بینالملل، ایران اولین نشانههای بازیابی شبکه را ثبت کرد.
- در حالی که برخی از سرویسهای اندازه
گیری شبکه از بازگشت گمراهکننده ظرفیت شبکه به ۸۶ درصدِ میزانِ قبلی خبر دادند، تحلیلهای فنی دقیق مانند دادههای کنتیک، تایید میکنند که ترافیک بینالملل تا ۷ خرداد در واقع تنها به ۶۰ درصد سطوح پیش از ۱۸ دی رسیده است.
- مدل ترکیبی قطع اینترنت: این یک اتصال مجددِ واقعی به جهان نیست. دولت ایران در حال پیادهسازی یک «مدل ترکیبی قطع اینترنت» بسیار حسابشده است. آنها با باز کردن درگاهها و مراکز ترافیک بینالمللی، دادههایی سطحی برای مانیتورهای خودکار جهانی تولید میکنند تا وضعیت را «عادی» جلوه دهند و روایت سیاسی خود را پیش ببرند. در واقعیت، پهنای باند در پشت صحنه به شدت محدود میشود تا تضمین کند حجم واقعی دادههای مبادلهشده همچنان به شدت سرکوبشده باقی میماند؛ امری که به حکومت اجازه میدهد بدون واگذاری حاکمیت دیجیتال خود، مدعی یک امتیازدهی سیاسی شود.
- کالبدشکافی فنی اتصال مجدد: این بخش به کالبدشکافی فنی ماجرا میپردازد و اصطلاحات تخصصی شبکه در آن بیشتر است اما در ترجمه تلاش شده تا مفاهیم فنی (مانند پروتکلها و مسیریابی) کاملاً دقیق و برای متخصصان و مخاطبان عام به یک اندازه روان باشد:
۱) افزایش درگاهها در برابر سرکوب ترافیک: دولت ایران در واقع مراکز ترافیک دادههای بینالمللی را بازگشایی کرده و جدولهای مسیریابی را تغییر داده است. با این حال، اگرچه تعداد دستگاههای متصل به شبکه به شدت افزایش یافته، اما «حجم ترافیک به ازای هر دستگاه» به پایینترین سطح تاریخی خود سقوط کرده است. کاربران از نظر فنی به شبکه متصل هستند، اما امکان تبادل دادههای کاربردی و موثر را ندارند.
۲) سازوکار محدودسازی (Throttling) و سانسور: این گلوگاه ارتباطی، به جای اینکه ناشی از مسدودسازی استاندارد آدرسهای اینترنتی باشد، حاصل دستکاری عمدی در زیرساختهاست. پایش شبکه نشاندهنده ایجاد تاخیر (Latency) مصنوعی و سیستماتیک، محدودسازی شدید ترافیک UDP، اتصالات بسیار ناپایدار TCP و دستکاری گسترده DNS است که همگی با هدف از کار انداختن پروتکلهای امن و مدرن طراحی شدهاند.
۳) لایه امتیازی (سیمکارتهای سفید و اینترنت پرو): افزایش ظاهری ترافیک دادهها، به شدت به سمت طبقاتی شدن متمایل است. در حالی که شهروندان عادی با رکود دیجیتال دستوپنجه نرم میکنند، خودیهای تاییدشده با استفاده از «سیمکارتهای سفید» و خدمات دولتی «اینترنت حرفهای» (Internet Pro)، فایروال را دور میزنند و بدون هیچ مشکلی در وبسایتهای بینالمللی گشتوگذار میکنند.
- زورآزمایی سیاسی: از نظر سیاستگذاری، این دوره نشان داد که تصمیمگیری درباره اینترنت در ایران همچنان میدان رقابت نهادهای مختلف است. ستاد ویژهای با رأی اکثریت تصمیم به بازگشایی اینترنت گرفت، دیوان عدالت اداری دستور توقف این طرح را صادر کرد، حقوقدانان در صداوسیما مشروعیت آن را زیر سؤال بردند و دولت با صدور بیانیه در تلاش برای پاسخ به انتقادهاست. در همین فاصله، سرویس اینترنت پرو که ماهها بهعنوان جایگزین اینترنت عرضه شده بود؛ احتمالا بدون سر و صدای رسانهای، همچنان به عنوان آلترناتیوی که تجربهاش را به دولت پس داده است، برای روزهای قطع دوباره اینترنت باقی خواهد ماند.
از تشکیل ستاد ویژه تا تصویب مصوبه برای بازگشت اینترنت:
سهشنبه ۲۲ اردیبهشتماه «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» با حکم مسعود پزشکیان با عنوان «رئیسجمهور و رئیس شورای عالی امنیت ملی» با ریاست محمدرضا عارف، معاون اول خود، تشکیل شد و اولین مصوبه آن بازگشت اینترنت به وضع قبل از دیماه اعلام شد.
پس از تشکیل «ستاد ویژه راهبری و ساماندهی فضای مجازی»، اختلافنظرها درباره آینده اینترنت در ایران بیش از گذشته به عرصه عمومی و رسانهها کشیده شد. اگر تا پیش از این بخش عمده این مناقشات در جلسات غیرعلنی و فرایندهای تصمیمگیری پشت درهای بسته جریان داشت، اکنون مقامها و چهرههای نزدیک به نهادهای مختلف حاکمیتی بهطور علنی از دیدگاههای متفاوت خود درباره اینترنت دفاع میکنند. در همین چارچوب ۲۶ اردیبهشت، رسول جلیلی (عضو شورای عالی فضای مجازی) و محمد حسین ساعی (عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی) در یک برنامه تلویزیونی تصویری نسبتاً روشن از مدل مطلوب خود برای آینده اینترنت در ایران ارائه کردند.
در این روایت، اینترنت به عنوان محیطی قابل کنترل و مدیریتشده تعریف میشود؛ مدلی که در آن احراز هویت اجباری کاربران، تفکیک سطح دسترسی گروههای مختلف جامعه، کنترل سکوهای خارجی و توسعه جایگزینهای بومی، اجزای اصلی حکمرانی فضای مجازی به شمار میروند. اظهارات مطرحشده در این برنامه میتواند مهر تاییدی باشد بر این موضوع که قطع اینترنت و ارایه سرویسهایی مانند اینترنت پرو، با دیدگاهی بلندمدت درباره بازطراحی ساختار دسترسی کاربران به اینترنت و اعمال کنترل بیشتر بر جریان اطلاعات است.
در ۲۸ اردیبهشت، ستار هاشمی، در مراسم روز ارتباطات ضمن دفاع از تشکیل «ستاد ویژه راهبری و ساماندهی فضای مجازی»، با تقدیر از عملکرد وزارت ارتباطات در دوران جنگ و قطع اینترنت، مدعی شد که در جریان جنگ حدود ۵۰۰ سایت ارتباطی مورد حمله قرار گرفتهاند اما منجر به اختلال جدی در زندگی مردم نشدهاند. این اظهارات از آن جهت قابل توجه است که مقامهای جمهوری اسلامی، بارها قطع اینترنت را با استناد به ملاحظات امنیتی و تهدیدات سایبری توجیه کرده بودند. با این حال، سخنان وزیر نشان داد که حتی در شرایطی که دسترسی میلیونها کاربر ایرانی به اینترنت جهانی برای نزدیک به سه ماه قطع شده بود، حملات سایبری علیه زیرساختهای ارتباطی کشور همچنان ادامه داشته است. این اظهارات بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که اگر قطع اینترنت با هدف حفاظت از زیرساختهای کشور انجام شده بود، چگونه با وجود اعمال این محدودیتها صدها وبسایت و سامانه ارتباطی همچنان هدف حملات سایبری قرار گرفتهاند.
۱۳ روز بعد از تشکیل ستاد ویژه در روز دوشنبه ۴ خرداد جلسهای حضور ۱۱ عضو از مجموع ۱۵ عضو ستاد ویژه تشکیل و بازگشایی اینترنت با ۹ رای موافق در برابر ۲ رای مخالف به تصویب رسید. به گفته پازوکی، مسئول اطلاعرسانی این ستاد، در این جلسه نمایندگانی از ارگانهای مختلف نظامی هم حضور داشتند اما جزئیات بیشتری درباره نمایندگان نهادهای نظامی ارائه نکرد.
آغاز بازگشایی اینترنت و شروع کشکمشهای سیاسی:
یک روز بعد، سهشنبه ۵ خرداد وزیر ارتباطات اعلام کرد که «با دستور رئیسجمهور و پس از برگزاری سه جلسه فشرده کارشناسی و در نهایت برگزاری اولین جلسه رسمی ستاد ویژه، فرایند بازگرداندن اینترنت کشور به وضعیت قبل از دیماه ۱۴۰۴ آغاز شده است.»
با اعلام خبر بازگشایی اینترنت، حوالی ظهر ۵ خرداد خبرگزاری میزان (وابسته به قوه قضائیه) نوشت: «دیوان عدالت اداری در پی شکایاتی از مصوبه تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» دستور موقت توقف اجرای مصوبه را صادر کرد». با وجود تاکید دیوان عدالت اداری بر اینکه تا زمان رسیدگی نهایی به شکایات مطروحه، مصوبات و تصمیمات ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور قابل ترتیب اثر نخواهد بود، اما تا زمان انتشار این گزارش در یازدهم خرداد، هنوز این روند متوقف نشده است و با توجه به تاکید مقامهای دولتی بر اینکه ستاد ویژه فضای مجازی در شورای عالی امنیت ملی تاسیس شده که در موقعیت بالاتری نسبت به شورای عالی فضای مجازی قرار دارد، ابطال آن دور از ذهن به نظر میرسد.
در همان روز ۵ خرداد و دقایقی بعد از انتشار شکایتی با خواسته ابطال ستاد، خبرگزاری انتخاب درباره شاکیان نوشت که ۴ نفر شاکی حقیقیِ «توقف اتصال اینترنت بینالملل» عبارتند از کامیار ثقفی، رضا تقی پور، رسول جلیلی و محمد حسن انتظاری. و در ادامه توضیح داد که گرایش سیاسی آنها کاملاً مشخص است و تحت رهبری یک مقام ابقا شدهی دولت رئیسی، دست به شکایت زدهاند.
از توضیحات دیوان عدالت تا انتقادها در صدا و سیما:
یک روز بعد در تاریخ ۶ خرداد، سعید دلفانی قاضی دیوان عدالت اداری در میزان نوشت: آنچه در دیوان عدالت اداری محل شکایت قرار گرفته، نه اصل دسترسی مردم به اینترنت و نه سیاستهای محدودسازی ارتباطات، بلکه «مشروعیت حقوقی تشکیل یک ستاد اداری و حدود اختیارات آن» است. به بیان دقیقتر، مسئله اصلی این است که آیا قوه مجریه برای ایجاد چنین ساختاری، مبنای قانونی و اختیار لازم را داشته یا خیر.
در روز ۶ خرداد ماه اختلافها بر سر تصمیم ستاد ویژه و بازگشایی اینترنت به صداوسیما نیز کشیده شد. یک حقوقدان در بخش دوم گفتگوی ویژه خبری گفت میتوان حکم نهادهای قانونی و بالادستی درباره اینترنت را کنار گذاشت و تایید کرد اینترنت را حتی با مصوبه شورای عالی امنیت ملی نمیتوانیم به حالت عادی برگردانیم، مگر با دستور مرجع بالاتر که رهبر انقلاب باشند.
در همان روز اما محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، با انتشار نتایج یک نظرسنجی سراسری از مردم که یک منبع آگاه به فیلتربان گفته است توسط ایسپا انجام شده، بهصراحت از تصمیم دولت برای بازگرداندن دسترسی به اینترنت بینالملل دفاع کرد. بر اساس نتایج این نظرسنجی، تنها ۸.۲ درصد از پاسخدهندگان خواهان تداوم شرایط موجود بودند و مجموع موافقان محدودیتهای اینترنتی کمتر از ۹ درصد برآورد شد. در مقابل، ۵۱.۲ درصد خواستار بازگشت اینترنت به وضعیت پیش از ۱۸ دی ۱۴۰۴ و ۳۷.۷ درصد نیز خواهان اتصال اینترنت بدون هیچ محدودیتی بودند.
سایر نتایج این نظرسنجی نیز تصویری روشن از نارضایتی عمومی از محدودیتهای اینترنتی ارائه میکرد. ۷۸ درصد از پاسخدهندگان دسترسی به اینترنت را ناعادلانه توصیف کرده بودند و تنها حدود ۱۶ درصد معتقد بودند این محدودیتها تأثیر محسوسی بر زندگی آنها نداشته است. مهمترین پیامدهای گزارششده شامل آسیب به مشاغل و کاهش درآمد (۴۷.۵ درصد)، اختلال در فعالیتهای علمی و آموزشی (۳۶.۱ درصد)، کاهش دسترسی به اخبار و اطلاعات جهانی (۳۱.۹ درصد) و محدود شدن ارتباط با خانواده و دوستان (۳۰.۷ درصد) بود. این نتایج نشان میداد که مخالفت با محدودیتهای اینترنتی صرفاً به کاربران حرفهای یا فعالان حوزه فناوری محدود نبوده و بخش قابل توجهی از جامعه آثار اقتصادی، آموزشی و اجتماعی آن را در زندگی روزمره خود تجربه کردهاند.
بیانیه انتقادی دولت خطاب به صدا و سیما:
هفتم خردادماه، شورای اطلاعرسانی دولت در بیانیهای ضمن دفاع از تصمیم ستاد ویژه ساماندهی با انتقاد مستقیم از صداوسیما، این رسانه را متهم کرد که پس از بازگشایی اینترنت، تنها دیدگاه مخالفان را بازتاب داده و تریبون خود را در اختیار منتقدان دولت قرار داده است. واکنش شورای اطلاعرسانی دولت نشان میداد که مناقشه بر سر آینده اینترنت به سطحی از اختلاف سیاسی و نهادی رسیده که نهادهای مختلف حاکمیتی بهطور علنی در رسانهها در حال پاسخگویی به یکدیگر هستند.
سرنوشت نامعلوم اینترنت پرو:
۵ خرداد همزمان با شروع فرآیند بازیابی ترافیک، صفحه اینترنت پرو در اپلیکیشن همراه من مربوط به اپراتور همراه اول از دسترس خارج شد و یک روز بعد برخی رسانهها نوشتند که همراه اول با ارسال پیامکی به دارندگان اینترنت پرو پیشنهاد کرده اگر تمایل داشته باشند میتوانند اینترنت پرو را غیر فعال کنند و از باقیمانده حجم خود بعدا استفاده کنند. اما همچنان گزارشهایی از داخل ایران به دست فیلتربان رسیده است که برخی شهروندان هنوز پیامک معرفی و تبلیغ اینترنت پرو را دریافت میکنند و همچنان امکان خرید این سرویس از طریق وارد کردن کد دستوری برای آنها امکانپذیر است.
اولین جرقههای صعود با کمک اینترنت پرو
از تاریخ ۲۸ اردیبهشت نمودارهای کلادفلر افزایش تدریجی ترافیک ورودی به ایران را ثبت کردند؛ افزایشی که بخش مهمی از آن روی اپراتورهای همراه دیده میشد و عمدتا از طریق دسترسیهای وایتلیستشده، گسترش کاربران «اینترنت پرو» در کنار برخی سرویسها و روشهای جدید دور زدن فیلترینگ شکل گرفته بود. الگوی توزیع این ترافیک نیز میان اپراتورها یکسان نبود؛ در حالی که همراه اول (AS197207) نشانههای بیشتری از دسترسی پایدارتر به اینترنت بینالملل نشان میداد و رایتل (AS57218) نیز سطحی محدود اما نسبتاً پایدار از اتصال را حفظ کرده بود، ایرانسل (AS44244) در بیشتر ماه فاصله قابل توجهی میان حضور زیرساخت و اتصال واقعی به اینترنت بینالملل نشان میداد.
آغاز مسیر پرپیچ و خم بازیابی ترافیک
پس از آن صعودهای کمرنگ و ناپایدار، سهشنبه ۵ خرداد (۲۶ می)، حوالی ساعت ۱۵:۳۰ به وقت ایران، برای اولین بار بعد از ۸۸ روز، نمودارها چیزی متفاوت نشان دادند.
دادههای سامانههای پایش شبکه برای نخستینبار نشانههایی از بازگشت تدریجی اتصال بینالملل را ثبت کردند. این تغییر ابتدا نه در تجربه عمومی کاربران، بلکه در نمودارها و نقاط پایش دیده شد.
داگ مادوری بر اساس دادههای کنتیک در همان حوالی ساعت ۱۵:۳۰ اعلام کرد که فعلاً فقط چند شبکه محدود نشانههای بازیابی نشان دادهاند؛ از جمله مبیننت (AS50810) و شرکت مخابرات ایران (AS58224) و در آن لحظه هنوز نشانهای از بازگشت اپراتورهای موبایل در دادههای او دیده نمیشد.
دقایقی بعد، دامنه این تغییر کمی گستردهتر شد. در دادههای کنتیک، شبکههای دیگری نیز ظاهر شدند که به نظر میرسید دوباره به ترافیک بینالملل متصل شدهاند؛ شامل صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (AS42586)، آسیاتک (AS43754) و گسترش ارتباط مبنا (AS51074).
در سوی دیگر، IODA نیز از همان حوالی ساعت ۱۵:۳۰ افزایش ناگهانی شاخص Active Probing را ثبت کرد؛ شاخصی که معمولاً نشانهای از افزایش قابلیت دسترسی به شبکه است.
حوالی ساعت ۱۷ به وقت ایران، با وجود رشد مشاهدهشده در برخی نمودارها، مقایسه با خط زمانی بلندمدت نشان داد که ایران هنوز فاصله زیادی با بازگشت به حجم ترافیک پیش از ۸ ژانویه دارد.
تا حوالی ساعت ۱۸:۰۰، گزارشهای بیشتری از برقراری دوباره اتصال کاربران خانگی منتشر شد و سرویسهایی مانند گوگلپلی و اپاستور البته بیشتر بر وی اینترنت ثابت دوباره در دسترس قرار گرفتند هرچند در مدت کوتاهی دچار اختلال شده و دوباره مسدود شدند. چند ساعت بعد، از حدود ساعت ۲۰:۰۰، نشانههای روشنتری از بازگشت اپراتورهای همراه ظاهر شد. دادههای کلادفلر نشان دادند که در بازه حدود ساعت ۲۰ تا ۲۴، حدود ۲۹ درصد از درخواستهای HTTP مشاهدهشده از ایران از شبکه ایرانسل و حدود ۲۲ درصد از شبکه همراه اول ثبت شدهاند.
دادههای لنترن نیز نشان میدهد روند بازگشایی اینترنت ابتدا از خطوط ثابت آغاز شده و سپس حدود چهار ساعت بعد به اپراتورهای همراه گسترش یافته است.
با این حال، افزایش تعداد دستگاههای متصل الزاماً به معنای بازگشت کیفیت اتصال نبوده است. بر اساس تحلیل پژوهشگران لنترن، اگرچه شمار کاربران متصل به سرعت افزایش یافته، اما حجم واقعی ترافیک و ظرفیت ارتباطات همچنان در سطحی پایین باقی مانده است؛ وضعیتی که نشان میدهد کاربران توانستهاند دوباره به شبکه متصل شوند اما همچنان با محدودیتهای گسترده در کیفیت و میزان دسترسی مواجه بودهاند.
همچنین مقایسه دادههای اپراتورها نشان میدهد حجم ترافیک ثبتشده در ایرانسل نسبت به تعداد دستگاههای متصل بیشتر از همراه اول بوده است؛ الگویی که میتواند نشانهای از محدودسازی کمتر، اعمال سقف ترافیکی پایینتر یا تفاوت در عملکرد ابزار اندازهگیری روی این شبکهها باشد.
اگرچه هنوز برای صحبت از بازگشت کامل اینترنت زود است، اما پنجم خرداد را میتوان روزی دانست که پس از ۸۸ روز، نخستین نشانههای قابل مشاهده ورود دوباره ترافیک بینالملل به ایران در نمودارها ظاهر شد؛ بازگشتی که فعلاً جزئی، نابرابر و شبکهبهشبکه متفاوت است.
روز دوم بازگشایی نسبی اینترنت
ترافیک اینترنت ایران از حوالی بامداد چهارشنبه ۶ خرداد در اوج خود به حدود ۳۹ درصدِ سطح پیش از ۱۸ دی رسید؛ سطحی که از نظر الگوی بازیابی، به دوره بازیابی نسبی بین ۷ بهمن تا ۹ اسفند شباهت دارد.
تا حوالی ساعت ۱۱ صبح روز دوم، گزارشهای مردمی نشان میداد که با وجود افزایش نسبی ترافیک، دسترسی هنوز به وضعیت پایدار نرسیده است؛ اتصالها کند و ناپایدار بوده و برخی VPNها نیز از دسترس خارج شدهاند.
تا حوالی ساعت ۱۶ ، با گذشت بیش از ۲۴ ساعت از آغاز افزایش اتصال، ترافیک اینترنت ایران در بالاترین سطح خود به حدود ۴۱ درصدِ سطح پیش از ۱۸ دی رسید؛ رقمی که همچنان پایینتر از دوره بازیابی نسبی بین ۷ بهمن تا ۹ اسفند (آغاز جنگ و قطع دوباره اینترنت) ارزیابی شده است.
تا حوالی ساعت ۲۲ همان روز، ترافیک ایران به ۴۹ درصد رسید.
در این روز، در حالی که ترافیک اینترنت ایران بهتدریج در حال افزایش بود، کاربران با محدودیت دیگری روبهرو شدند؛ دریافت پیامکهای تأیید گوگل برای کاربران داخل کشور عملاً از کار افتاد. کاربرانی که پس از سه ماه قطعی اینترنت به سراغ حسابهای گوگل خود رفتند، برای ورود دومرحلهای، بازیابی حساب یا ایجاد حسابهای جدید، قادر به دریافت پیامکهای تایید هویت گوگل نبودند.
در ساعات پایانی این روز، خبرگزاریها اعلام کردند که دسترسی به فروشگاههای نرمافزاری از جمله اپاستور، و گوگلپلی در داخل ایران دوباره برقرار شده است.
روز سوم بازگشایی نسبی اینترنت
حوالی ۹ صبح روز سوم، ترافیک به ۵۳ درصد افزایش یافت.
دو روز پس از آغاز روند بازیابی ترافیک، بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس و انتشار نموداری از وضعیت ترافیک در ساعت ۱۶:۳۰ روز ۷ خرداد به وقت ایران، نوشت: «بهبود کیفیت سرویسها و بازگشت ترافیک بینالملل، به دلیل طولانی شدن قطعیها، چند روز زمان میبرد. در شکل زیر روند افزایشی ترافیک بینالملل قابل مشاهده است. کمی صبور باشید.»
در این روز، برخی متخصصان شبکه از ایران در گفتوگو با زومیت، کیفیت اینترنت در ۴۸ ساعت نخست پس از آغاز بازگشایی را همچنان نامطلوب ارزیابی کرده و به تداوم اختلالات گسترده در لایههای مختلف شبکه اشاره کردهاند از جمله:
- اختلال گسترده در ترافیک UDP و ناپایداری ارتباطات TCP که باعث اختلال یا کاهش کیفیت بسیاری از سرویسها شده است.
- اختلال در دسترسی SSH و مسدود ماندن بخشی از زیرساختهای مرتبط با CDNها که بر عملکرد سرویسهای داخلی نیز تأثیر گذاشته است.
- تداوم مشکلات DNS، افزایش تأخیر شبکه (Latency) و افت محسوس کیفیت تجربه کاربران.
- فعال نشدن کانالهای Firebase و در نتیجه اختلال در دریافت اعلانها (Push Notifications) در بسیاری از اپلیکیشنها و پلتفرمها.
بازگشت به ۶۰ درصد از روز چهارم
در ظهر روز جمعه ۸ خرداد، سه روز پس از بازیابی نسبی ترافیک، حالا حجم ترافیک مشاهدهشده به حدود ۶۰ درصد سطح ثبتشده پیش از ۱۸ دی رسیده است.
اینترنت ایران هنوز فاصله قابل توجهی با وضعیت عادی دارد. به همین دلیل، آنچه در این روزها تحت عنوان بازگشایی اینترنت رخ داده را نمیتوان پایان بحران اینترنت در ایران دانست؛ بلکه شاید باید آن را آغاز مرحلهای تازه در بازتعریف رابطه حکومت، زیرساخت ارتباطی و حق دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت جهانی تلقی کرد.

گیری شبکه از بازگشت گمراهکننده ظرفیت شبکه به ۸۶ درصدِ میزانِ قبلی خبر دادند، تحلیلهای فنی دقیق مانند دادههای 
















